Avrupa’nın şark köşesi Saraybosna

Bosna-Hersek matruşka gibi bir ülke. Bir tarafta Sırpların diğer tarafta Bosnalıların sözü geçiyor… Birinin ak dediğine diğeri, kara diyor. Devlet içinde devlet, millet içinde millet var burada.

Uzaktan bakınca sessiz sakin kendi halinde bir ülke sanıyorsunuz Bosna’yı ama devlet içinde devlet, millet içinde millet var burada. Ülkenin bir yanında Bosna-Hersek Federasyonu’nun sözü geçiyor, diğer tarafta Bosna Sırp Cumhuriyeti’nin. Dayton Anlaşması’ndan sonra matruşkaya çevirmişler ülkeyi, kapakları açtıkça bölgesel yönetimler, belediyeler, kantonlar çıkıyor. Her birinin kendi başkanı, başbakanı var. Hepsinin tepesinde de bir üst meclis yer alıyor, her kafadan ayrı bir ses çıkıyor. Birinin ak dediğine öbürünün kara dediği adamlar ülke yönetmeye çalışıyor… Bana Boşnaklar izah edemedi nasıl yönetildiklerini, benim neyime size açıklamak. İşin özü, eli kanlı katillerin planları tıkırında. Bu mevzular derin. Siyasiler halletsin bu işleri biz bakalım yolumuza.

Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasında pay sahibi olan Latin Köprüsü
Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasında pay sahibi olan Latin Köprüsü


Avrupa’nın Kudüs’ü 

Sarajevo, Avrupa’nın en enteresan şehirlerden biri, tam kültür mozaiği. Üç dinin mensupları yüzyıllarca bir arada yaşamışlar burada. O yüzden Avrupa’nın Kudüs’ü diyorlar Saraybosna’ya.  Şehrin merkezi Başçarşı. Anadolu’dan bir köşe gibi burası. Sağlı, sollu camileri, kapalıçarşısı, bedesteni, sebili… İnsanı da farklı değil ha, dedeleri takkeli, haminnelerin başörtüsü çeneden iğneli. Ufak tefek dükkanlar, sokakları saran cevapcici kokuları, kenarda çay, kahve, nargile içilen mekanlar, sanki Fatih’teki At Pazarı… Paralelindeki caddenin adı Ferhadija (Ferhadiya), Saraybosna’nın İstiklal’i adeta. Lüks mağazalar, müzeler, sinemalar, kafeler; pastanesi, postanesi, eczanesi hepsi burada. Ülkenin kaderi savaşla yoğrulmuş sanki. Hatırlayın ne öğretmişlerdi tarih derslerinde Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla ilgili. Bir Sırp gencinin Avusturya-Macaristan Veliahdı Franz Ferdinand’ı öldürmesiyle çıkmıştı cihan harbi. Bütün dünyanın nevrini döndüren o savaşın tetiği de Saraybosna’daki Latin Köprüsü’nde çekildi. Olay yerinin karşısındaki küçük müze o güne ait fotoğraflarla yaşananların şahidi.

Saraybosna'nın en güzel köşelerinden biri Vrelo Bosna
Saraybosna’nın en güzel köşelerinden biri Vrelo Bosna


Üstü cennet, altı cehennem

Dağlık bir ülke burası. Bir coğrafyası var, insanın içini açıyor. Her yer yeşillik, her yer kuş cıvıltısı. Dereler, çaylar cabası. Sevdalinkaların şehrinde Vrelo Bosna bir sayfiye mekanı. Bosna’ya adını veren nehrin kaynağı. Dinginlikle huzur soluyorsunuz buralarda ama gel gör ki üstü zümrüt gibi olan bu toprakların altı savaştan kalma mayın tarlası. Trebinje’ye gideceğimi duyan Boşnaklar “Su dökmek için bile olsa sakın yoldan ayrılma, araziye çıkma” diye uyarıyorlar, “Maazallah, uçarsın havaya…”

1Kardeşlik ve kalleşlik yan yana

Gördüğünüz gibi savaş, iki satır mutluluğun arasına bile giriyor bu ülkede. Olmadık yerlerden mezar taşları çıkıyor, delik deşik evler hep karşınızda. Boşnaklar bombaların asfaltta açtığı deliklere kırmızı boyalar dökmüşler Saraybosna Gülleri demişler adına. Yürürken basmamaya imtina ediyorsunuz acı hatıralara. Müslümanlar, yıllarca Sırplarla kardeş gibi yaşadıklarını sanmışlar. Savaşta gürmüşler komşularının gerçek yüzünü. Kapı komşularının saldırısına uğrayan Boşnaklar yoğurdu üfleyerek yiyorlar artık. Tanklı, tüfekli adamlara su borusundan yaptıkları silahlarla direndiklerini görünce hak veriyorsunuz adamlara.

Boşnakların güç bela bitirip savaşı lehlerine çevirdikleri tünelin içi
Boşnakların güç bela bitirip savaşı lehlerine çevirdikleri tünelin içi


3 ay daha savaşsaydık keşke!

Sırplar bütün kenti sarınca Müslümanlar çaresiz kalmış ve kendilerini su borularından yaptıkları silahlarla savunmaya çalışmış.  Şehrin dışında güçlü olan Müslümanlar çemberi yarıp şehirdekilere ulaşamamış. Neyse bir tünel kazılmaya karar verilmiş. Yaşlısı, genci eline geçirdikleriyle inşa etmişler tüneli. Ucunda ışık gözükünce savaşın seyri bir anda değişmiş. Dışarıdaki silahlar şehirdeki kuvvetlerin eline geçmeye başlamış, yaralıları çıkartıp taze birliklerle çıkmışlar Sırpların karşısına. Çatışmada ibre Boşnaklardan yana dönünce Sırpların eli ayağı dolaşmış, soykırımı görmezden gelen Batılılardan yardım istemişler. Küfür tek millet işte, hemen üşüşmüşler Alija İzzetbegoviç’in başına… Amerika “Yakarım canınızı!” diyerek aba altından sopa gösterip imzayı attırmış. Ama Boşnaklar içlenmişler mevzuya, “Burada bizi kıyarlarken kimse sesini çıkarmadı gâvura. Ne zaman tüneli açıp Sırpların tepesine binmeye başladık hemen zorladılar anlaşmaya. Ah, 3 ay daha devam etseydi şu savaş var ya… Yaşayacak toprak bırakmazdık Sırplara!”

Boşnaklar acı günlerini Saraybosna Gülleriyle unutturmamaya niyetliler
Boşnaklar acı günlerini Saraybosna Gülleriyle unutturmamaya niyetliler


Güllerim soldu kaldırımda

Madem savaşla açtık Bosna-Hersek konusunu yine aynı şekilde kapatalım. Kiminle konuştuysam gizli bir gerginlikten, savaşın tekrarlama ihtimalinden söz ediyor Bosna’da. Dayton’dan sonra üç millet selamı, sabahı kesmiş. Boşnaklar diğerleriyle yüz göz olmuyor eskisi gibi. Mesela Müslüman çocuklar okula sabah gidiyor, Hırvatlar öğleden sonra. Temelde yine etnik ayrışma. Bu çocuklar yarın büyüyüp adam olduklarında yeni problemler çıkartacak başa. Avrupalı ağır abilerin gözü şimdilik Ukrayna’daki savaşta, onun için pek karışmıyorlar Bosna’da olanlara. Ancak Boşnakların bilinçlenmesi rahatsız ediyor diğerlerini, geçmişi silmek için atmadık takla bırakmıyorlar. Soykırım kelimesini kullandırmamak için çırpınıyorlar. Boşnak nesli geçmişini hatırlamasın diye anıtsal değeri olan birçok unsuru yok etmenin gayretindeler, yol yapıyoruz ayağına Saraybosna Gülleri’nin bir kısmını silmişler mesela. Mevzuyu biraz uzatırsanız “Geçmiş geçmişte kaldı. Hatırlamaya gerek yok böyle şeyleri” diye tersliyorlar. Maksat belli işte, yeni nesil unutsun savaşları. Ama yer mi Boşnak çocuğu bu oyunları!?

Bosna-Hersek’in bir başka şirin şehri Mostar’ın için tıklayınız

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*